नयाँदिल्ली । यस गर्मी मौसममा आएको तीव्र तापलहर (लु) का कारण दक्षिणी भारतमा कम्तीमा १६ जनाको मृत्यु भएको छ। देशका विभिन्न भागमा तापक्रम अत्यधिक बढेपछि अधिकारीहरूले आइतबार जनस्वास्थ्य सतर्कता (हेल्थ अलर्ट) जारी गरेका छन्। भारतमा गर्मी महिनामा तापमान बढ्नु सामान्य भए पनि जलवायु परिवर्तनका कारण हालका वर्षहरूमा तापलहर पहिलेभन्दा लामो, पटक-पटक आउने र बढी घातक बन्दै गएको वैज्ञानिक अध्ययनहरूले देखाएका छन्।
हालैका दिनहरूमा १ अर्ब ४० करोड जनसङ्ख्या भएको भारतका विभिन्न सहरहरूमा तापक्रम ४५ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेपछि जनजीवन नराम्ररी प्रभावित भएको छ।
अत्यधिक गर्मीका कारण सबैभन्दा बढी मानवीय क्षति दक्षिणी राज्य तेलङ्गानामा भएको छ। तेलङ्गानाका राजस्वमन्त्री पोङ्गुलेटी श्रीनिवास रेड्डीले जनस्वास्थ्य सुरक्षाका लागि राज्यव्यापी सतर्कता अपनाउन आह्वान गरेका छन्। मन्त्रीको कार्यालयद्वारा जारी विज्ञप्तिमा गर्मीको तीव्रता अभूतपूर्व स्तरमा पुगेको उल्लेख गर्दै समयमै चेतावनी प्रणाली चुस्त राख्न र सावधानीका उपायहरू अपनाउन निर्देशन दिइएको छ।
स्थानीय प्रशासनले विशेष गरी वृद्धवृद्धा, बालबालिका र गर्भवती महिलाहरूलाई अत्यावश्यक काम नभई दिउँसोको समयमा घरबाहिर ननिस्कन आग्रह गरेको छ। स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार अत्यधिक गर्मीले शरीरमा पानीको कमी (डिहाइड्रेसन) गराउँछ। यसले रगत बाक्लो बनाउने र गम्भीर अवस्थामा मानिसका भित्री अङ्गहरूले काम गर्न छोड्ने (अर्गान फेलियर) जोखिम बढाउँछ। विज्ञहरूका अनुसार दिउँसो मात्र नभई रातको समयमा पनि तापक्रम उच्च रहँदा मानिसहरूले पर्याप्त आराम पाउन सकेका छैनन्, जसले स्वास्थ्य जोखिमलाई थप बढाएको छ।
भारतीय मौसम विभागले देशका धेरै भागमा अझै केही समय सामान्यभन्दा बढी तापक्रम र तीव्र लु जारी रहने चेतावनी दिएको छ। राजधानी नयाँदिल्ली र आसपासका क्षेत्रमा यस हप्ता लगातार तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि रेकर्ड गरिएको छ। अत्यधिक गर्मीका कारण वातानुकूलित उपकरण (एसी/कुलर) को प्रयोग बढ्दा दिल्लीमा विद्युत्को माग रेकर्ड स्तरमा पुगेको छ।
यसअघि सन् २०१६ मा भारतको राजस्थानस्थित फलोदीमा ५१ डिग्री सेल्सियस तापक्रम रेकर्ड गरिएको थियो, जसलाई भारतको इतिहासमै हालसम्मको सबैभन्दा उच्च आधिकारिक तापमान मानिन्छ।
विश्वमै सबैभन्दा धेरै जनसङ्ख्या भएको भारत हरितगृह ग्यास उत्सर्जन गर्ने देशहरूको सूचीमा तेस्रो स्थानमा पर्छ। यहाँ विद्युत् उत्पादनका लागि अझै पनि कोइलाको उपयोगमा उच्च निर्भरता रहेको छ। भारतले सन् २०७० सम्ममा ‘शुद्ध-शून्य उत्सर्जन’ (नेट-जिरो इमिसन) हासिल गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ, जुन धेरै औद्योगिक पश्चिमा देशहरूको लक्ष्यभन्दा करिब दुई दशक ढिलो हो।
