काठमाडौं । गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि गरेको सैन्य आक्रमणको प्रतिक्रियास्वरूप इरानले विश्वकै महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्ग ‘हर्मोज जलडमरु’ (Strait of Hormuz) लाई पूर्ण रूपमा ठप्प पारेको छ। विश्वको कुल खपतको करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास (LNG) ओसारपसार हुने यो रणनीतिक जलमार्ग बन्द भएसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा इन्धनको मूल्यमा उच्च वृद्धि भएको छ। इरानको यो कदमले विश्वभरको ऊर्जा आपूर्ति श्रृंखलामा गम्भीर संकट पैदा गरेको छ भने मध्यपूर्वमा बढ्दो युद्धको तनावका कारण विश्व अर्थतन्त्र नै प्रभावित हुने जोखिम बढेको छ। इरानले यस मार्गलाई सुरक्षा रणनीतिका रूपमा प्रयोग गरिरहँदा विश्व बजारमा इन्धनको हाहाकार मच्चिने र महँगी अझै बढ्ने अनुमान गरिएको छ।
हर्मोज जलडमरु (Strait of Hormuz) के हो र कहाँ अवस्थित छ?
उत्तरमा इरान र दक्षिणमा ओमान तथा संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) को बीचमा अवस्थित हर्मोज जलडमरु विश्वकै सबैभन्दा रणनीतिक समुद्री करिडोर मानिन्छ। यसको प्रवेश र निकास मार्ग करिब ५० किलोमिटर चौडा भए तापनि सबैभन्दा साँघुरो विन्दुमा यो मात्र ३३ किलोमिटर चौडाइमा खुम्चिएको छ, जसले खाडी क्षेत्रलाई अरब सागरसँग जोड्दछ। विश्वका विशाल कच्चा तेल ट्याङ्करहरू सहजै आवतजावत गर्न सक्ने गहिराइ भएको यस मार्गलाई मध्यपूर्वका प्रमुख तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास (LNG) उत्पादक राष्ट्रहरूले आफ्ना ग्राहकहरूसम्म पुग्न प्रयोग गर्दछन्। अमेरिकी ऊर्जा सूचना प्रशासन (EIA) को तथ्याङ्कअनुसार सन् २०२५ मा मात्रै यस जलमार्गबाट दैनिक करिब २ करोड ब्यारेल तेल र तेलजन्य उत्पादनहरू ओसारपसार भएका थिए, जसको वार्षिक व्यापारिक मूल्य झन्डै ६ खर्ब अमेरिकी डलर बराबर हुन्छ। इरानका अतिरिक्त इराक, कुवेत, कतार, साउदी अरब र यूएई जस्ता राष्ट्रहरूले पनि आफ्ना ऊर्जा उत्पादनहरू निर्यात गर्न यही मार्गमा निर्भर रहनुपर्ने भएकाले यसको अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा सुरक्षामा गम्भीर धक्का पुर्याएको छ।
