११ कात्तिक, काठमाडौँ । सडक किनारका जीर्ण विद्युत् पोल, एकै ठाउँमा गुजुल्टिएका तार र जताततै लत्रिएका केबलले अस्तव्यस्त देखिने पोखराका मुख्य सहरी क्षेत्रको स्वरूप बदलिन थालेको छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले विद्युत् तथा सञ्चारका तार भूमिगत गर्ने कामलाई तीव्रता दिएसँगै सडकको दृश्य सफा देखिन थालेको छ भने दुर्घटनाको जोखिम न्यूनीकरणमा समेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
पोखरा–भरतपुर वितरण प्रणाली सुदृढीकरण आयोजनाअन्तर्गत पोखरामा २२३ किलोमिटर क्षेत्रमा भूमिगत विद्युत् वितरण प्रणाली निर्माण भइरहेको छ । आयोजना प्रमुख इन्जिनियर आनन्द सुवेदीका अनुसार पोखरामा हालसम्म १६५.७ किलोमिटर तार बिछ्याउने काम सकिएको छ । त्यसमध्ये ५५.२ किलोमिटरमा विद्युत् प्रवाहसमेत सुरु भइसकेको छ ।
आयोजनाको भौतिक प्रगति ८२ प्रतिशत पुगेको र आगामी वैशाखभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य रहेको सुवेदीले जानकारी दिएका छन् । यस परियोजनामार्फत करिब छ हजार घरमा भूमिगत प्रणालीबाट विद्युत् सेवा पुर्याउने लक्ष्य छ ।
मुख्य सडकदेखि पर्यटकीय क्षेत्रसम्म विस्तार
पोखरा महानगरपालिका–१४ चाउथेदेखि कुँडहर, अमरसिंहचोक, बुद्धचोक हुँदै सेती पुलसम्म पृथ्वी राजमार्ग आसपासका चार सयभन्दा बढी घरमा भूमिगत प्रणालीबाट विद्युत् सेवा पुगिसकेको छ ।
सेती पुलदेखि पृथ्वीचोक, सभागृहचोक, सिर्जनाचोक र जिरो किलोमिटर हुँदै लेकसाइड जोड्ने मुख्य सडकमा पनि तार बिछ्याउने काम सम्पन्न भएको आयोजनाले जनाएको छ । लेकसाइडका भित्री सडकमा तार बिछ्याइसकिएको र विद्युत् जडानको काम बाँकी रहेको छ ।
सभागृहचोकदेखि न्युरोड हुँदै चिप्लेढुङ्गा तथा सिर्जनाचोकदेखि नागढुङ्गा हुँदै तालबाराही मन्दिरतर्फ जाने सडकका केही खण्डमा भने काम जारी छ । सेती पुल निर्माणाधीन रहेकाले पृथ्वीचोकतर्फ बिछ्याइएको तारमा विद्युत् प्रवाह गर्न बाँकी रहेको आयोजनाको भनाइ छ ।
विद्युत् तारसँगै टेलिफोन, केबल टेलिभिजन र इन्टरनेट सेवाका तार व्यवस्थापन गर्न अप्टिकल फाइबरसमेत बिछ्याइएको छ । यसले विभिन्न सेवा प्रदायकका तारलाई एउटै व्यवस्थित संरचनामार्फत सञ्चालन गर्न सहयोग पुग्नेछ ।
एक अर्ब ७० करोड रुपैयाँ लगानी
पोखरामा भूमिगत विद्युतीकरण तथा वितरण प्रणाली सुदृढीकरणका लागि करिब एक अर्ब ७० करोड रुपैयाँ खर्च हुने अनुमान छ । सडक पूर्ण रूपमा खन्नुपर्ने अवस्था कम गर्न ‘होरिजेन्टल डाइरेक्सनल ड्रिलिङ’ प्रविधि प्रयोग गरी जमिनमुनि तार बिछ्याउने काम भइरहेको छ ।
भारतीय कम्पनी टाटा प्रोजेक्ट्सले सन् २०२२ जनवरीमा ठेक्का पाए पनि इन्जिनियरिङ डिजाइन, उपकरण खरिद र निर्माण प्रक्रियामा भएको ढिलाइका कारण निर्धारित समयमै काम सुरु हुन सकेको थिएन । आयोजना प्रमुखका अनुसार निर्माण कम्पनीको ढिलासुस्तीले पनि कामको गति प्रभावित भएको थियो ।
सुरक्षा र सहरी व्यवस्थापनमा सकारात्मक प्रभाव
अव्यवस्थित विद्युत् पोल तथा तारले सवारी दुर्घटना र विद्युतीय दुर्घटनाको जोखिम बढाउने गरेको जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय कास्कीका प्रमुख सुजितकुमार देवकोटाले बताएका छन् । सवारीसाधन पोलमा ठोक्किँदा तथा विद्युतीय करेन्ट लाग्दा दुर्घटना हुने गरेको उनको भनाइ छ ।
भूमिगत विद्युतीय प्रणाली विस्तार हुँदा सडक किनारका अनावश्यक पोल हटाउन र तारबाट हुने जोखिम कम गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । साथै, पोखराको प्राकृतिक सौन्दर्य र पर्यटकीय पहिचानलाई थप आकर्षक बनाउन पनि यसले योगदान पुर्याउने देखिन्छ ।
यद्यपि, पोखरा उपत्यकाका सबै क्षेत्रमा पुराना पोल र तार विस्थापन गर्न ठूलो लगानी आवश्यक पर्ने नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको पोखरा वितरण केन्द्रले जनाएको छ । चार दशकअघिका विद्युत् लाइनसमेत प्रतिस्थापन गर्नुपर्ने अवस्था रहेकाले भूमिगत प्रणालीको विस्तारलाई चरणबद्ध रूपमा अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ ।
भरतपुरमा ९५ प्रतिशत काम सम्पन्न
सोही आयोजनाअन्तर्गत भरतपुरमा १५६.३३ किलोमिटर क्षेत्रमा भूमिगत विद्युत् वितरण प्रणाली निर्माण गरिएको छ । आयोजनाका अनुसार भरतपुरमा करिब ९५ प्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ । पोखरा र भरतपुर दुवै क्षेत्रको समग्र भौतिक प्रगति ८८ प्रतिशत पुगेको जनाइएको छ ।
भूमिगत प्रणालीले विद्युत् वितरणलाई थप व्यवस्थित र भरपर्दो बनाउन सहयोग गर्ने प्राधिकरणको अपेक्षा छ । ग्राहकको बढ्दो माग र विद्युत् खपतको चाप व्यवस्थापन गर्न पनि यसलाई उपयोगी मानिएको छ ।
पोखरा उपत्यकाभर विद्युत् तार भूमिगत गर्न पाँच अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी लगानी आवश्यक पर्ने आयोजनाको अनुमान छ । त्यसैले उपलब्ध स्रोत, आवश्यकताको प्राथमिकता र कामको प्रभावकारिताका आधारमा अन्य क्षेत्रमा पनि यस्तो प्रणाली विस्तार गर्ने योजना छ ।
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले एसियाली विकास बैंकको सहुलियतपूर्ण ऋण सहयोगमा पोखरा र भरतपुरमा यो आयोजना सञ्चालन गरिरहेको छ । भूमिगत विद्युतीकरणको विस्तारसँगै विद्युत् वितरणको गुणस्तर सुधार, सडक सुरक्षामा वृद्धि र व्यवस्थित सहरी वातावरण निर्माण हुने अपेक्षा गरिएको छ ।